برنامه ریزان نگرشهای متفاوتی نسبت به تعریف برنامه ریزی دارند و درک این تفاوت نگرشها، مستلزم آگاهی از الگوهای مختلف برنامه ریزی است.

الف) الگوهای برنامه ریزی عقلانی: برنامه ریزی عقلانی عبارت است از مجموعه ای از اصول یا فنون استراتژیک برای رسیدن به هدف معین.

ب) الگوهای برنامه ریزی تعاملی: در الگوهای تعاملی، فرایند برنامه ریزی خیلی قالبی و از پیش تعیین شده، نیست. در این الگو، تفسیر، عمل، مفهوم مبادله اطلاعات و طبیعت پویای تعامل بین افراد و نظام و محیط مورد تاکید می باشد.

مراحل برنامه ریزی آموزشی

1.     گرد آوری اطلاعات:

به هنگام گردآوری اطلاعات ،برنامه ریزان باید درباره ابعاد مختلف نظام آموزشی آگاهیهای لازم را کسب کنند. به عنوان مثال چنانچه حوزه برنامه ریزی ،آموزش وپرورش عمومی باشد،آنان بایداطلاعاتی به شرح زیر گرد آوری نمایند:

·   میزان ثبت نام کودکان زیر شش سال در مراکز


·   آموزش پیش دبستانی


·        وکودکستانها

·        نرخ ثبت نام ناخالص وخالص در سطح آموزش ابتدایی برای کودکان واجب التعلیم

·        نرخ ثبت نام در سطح آموزش راهنمایی ومتوسطه

·        چگونگی توزیع دانش آموزان در بین رشته های مختلف عمومی وفنی وحرفه ای

·        میزان ترک تحصیل وتکرار پایه در هرسال ودر سطوح مختلف آموزش ابتدایی، راهنمایی ومتوسطه

·        نرخ پوشش تحصیلی برای کودکان استثنایی

·        متوسط نسبت دانش آموزان به معلم در پایه ها وسطوح مختلف تحصیلی

·        متوسط سطح تحصیلات معلمان درهر یک از سطوح تحصیلی

· میزان خروج از خدمت معلمان وکارکنان آموزشی وغیر آموزشی در هر سال

· هزینه سرانه تحصیلی در هر یک از سطوح ورشته های تحصیلی در هر سال

· میزان سرانه فضای آموزشی

· وضعیت تجهیزات ووسایل کمک آموزشی،کتابخانه ها،آزمایشگاه ها ،امکانات ورزشی ودیگر امکانات رفاهی موسسات آموزشی

· وضعیت مراکز تربیت معلم

· تعداد پذیرفته شدگان دوره متوسطه در دانشگاهها وموسسات آموزش عالی نسبت به فارغ التحصیلان دوره متوسطه در هر سال

· میزان جذب فارغ التحصیلان دوره متوسطه در بازار کار بر حسب رشته تحصیلی فارغ التحصیلان.

علاوه بر اطلاعات فوق که عمدتاًجنبه های کمی ابعاد نظام آموزشی را نشان می دهند،برنامه ریزان باید از گردآوری اطلاعات در خصوص جنبه های کیفی نظام آموزشی مانند چگونگی تدریس در کلاسها ،مطلوبیت محتوای برنامه های درسی ،کیفیت مدیریت نظام آموزشی ، میزان گرایش به استفاده از نوآوری های آموزشی ، وضعیت تحقیق در مسائل آموزشی ومیزان کاربست یافته های تحقیقاتی غافل نمانند.

برنامه ریزان همچنین باید در خصوص سیاست های آموزشی جامعه ، نظرگاههای متخصصان، خواسته های والدین، مربیان ودانش آموزان ونیز سیاستهای کلان توسعه جامعه در آینده وبالاخره چشم انداز های آینده علوم وفن آوری در جهان اطلاعات لازم به دست آورند.

2.    شناخت نکات قوت وضعف

پس از دستیابی به اطلاعات لازم ،برنامه ریزان وضع موجود نظام آموزشی رابه مدد شاخصهایی خاص واستانداردهای شناخته شده ، مورد ارزشیابی قرار می دهند وبراساس اطلاعات به دست آمده از عملکرد آموزش وپرورش ،تنگنا ها، نکات ضعف ونیز نکات قوت آموزشی را تشخیص می دهند.

نکات ضعف: نارسائی وعدم انعطاف در محتوا وشیوه های برنامه های درسی که منجر به عدم پرورش استعدادها ،خلاقیت ها عادت به نظم، مسئولیت پذیری ، احترام به دیگران وکار گروهی.

·        انتخاب اهداف

·        انتخاب خط مشیها

·        تعیین اولویتها

·        تهیه برنامه عمل

·        تصویب برنامه

دست اندرکاران برنامه ریزی آموزشی باید برنامه تهیه شده خود را جهت تصویب به مسئولان سطوح بالای نظام آموزشی تسلیم بنمایند. برنامه ریزان باید برای دفاع از برنامه تهیه شده، دلایل کافی ارائه دهند ودرعین حال برای رفع نقایص ونارساییهای برنامه ها،انتقاداتی که برنامه آنها وارد است،پذیرا باشند وبه اصلاح برنامه های خود اقدام کنند.

در نظام آموزش وپرورش کشور،براساس مصوبات قانونی، برنامه های توسعه آموزش وپرورش که در مناطق آموزشی ودر استانها تهیه می شود، باید در شورای برنامه ریزی بخشی وزارت خانه بازنگری وتلفیق گردد وسپس به سازمان برنامه وبودجه کشور تسلیم شود. دراین سازمان ،برنامه های تهیه شده درکلیه وزارتخانه هاوموسسات دولتی بازنگری وجرح وتعدیل وتلفیق می شود وسرانجام درقالب برنامه توسعه اقتصادی ،اجتماعی وفرهنگی کشور،جهت تصویب نهایی تسلیم مجلس شورای اسلامی می گردد. پس ازآنکه برنامه هادرمجلس بررسی وتصویب شد،به منظور اجرا به مسئولان ذیربط ابلاغ می گرددوبه این سان یکی دیگر از مراحل طولانی برنامه ریزی یعنی «اجرا»آغاز می شود.

·        اجرا ،نظارت ،ارزیابی وتصحیح برنامه

انتخاب اهداف (اهداف کیفی وکمی): در برنامه ریزی آموزشی ،مشخص ساختن اهداف ،اساسی ترین گام به شمار می رود.

الف- اهداف کیفی

-         پرورش جنبه های فرهنگی رفتار دانش آموزان وتعمیق معرفت دینی وتقویت نظام ارزشی اسلامی در آنان

-         رفع محرومیت آموزشی در مناطق وبین گروههای خاص

-         افزایش کار آیی درونی وبیرونی درهمه سطوح وانواع آموزش

-         افزایش مشارکت مردم در توسعه آموزش در کلیه سطوح آموزشی

ب-اهداف کمّی

- تعداد دانش آموزان راهنمایی از پانصد وبیست وهفت هزار در سال 1372 به 5 میلیون وچهارصدوپنجاه هزار در سال1377 افزایش خواهد یافت.

- تعداد دانش آموزان متوسطه از 2 میلیون و هفت صدوشصت ودو هزار در سال 1372 به 4 میلیون وهفت صدو سی هزار در سال 1377 افزایش پیدا می کند.

انتخاب خط مشی ها : پس از روشن شدن اهداف کیفی وکمّی برنامه ها، باید خط مشی های آموزشی را مشخص کرد. معمولاً  خط مشی ها خطوط اصلی حرکت به سوی اهداف مورد نظر را تعیین می کنند. در تعریف خط مشی گفته اند خط مشی عبارت است از مقایسه وانتخاب یک مسیر از بین مسیرهایی که وصول به اهداف مورد نظر را میسر می سازد.

تعین اولویتها:وصول به اهداف آموزش وپرورش مستلزم در اختیار داشتن امکانات ومنابع گوناگونی از جمله منابع مادی وانسانی است. بنابراین، هر جامعه ای هر قدر هم غنی باشد ، باز با محدودیتهایی در زمینه امکانات مواجه خواهد بود ونمی تواند همزمان ،به همه اهداف خود برسد. در نتیجه برنامه ریزان ناگزیرند بین برنامه های خود قائل به تعیین اولویت شوند ووصول به بعضی را بر بعضی دیگر مقدم بدارند. مثلا اگر در جامعه ای توسعه سریع اقتصادی در اولویت باشد ورسیدن به این هدف هم تربیت تعداد بیشتری نیروی انسانی را با مهارتهای فنی ایجاب کند، در عین حال منابع مالی محدودی برای توسعه آموزش وپرورش در اختیار باشد،برنامه ریزان آموزشی ناگزیرند توسعه بخشهایی از آموزش وپرورش را به نفع توسعه آموزشی فنی محدود کنند ووصول به این هدف را بر دیگر اهداف مشابه مقدم بدارند.

***

برنامه ریزی درسی، يك فرا گرد چند مرحله ای است که شامل وظایف مرتبط به هم می باشد. این مراحل شامل:

1-آماده سازی(رووس برنامه ی درسی) که شامل فهرست محتوای برنامه ی درسی نیز هست.

2-تهیه و تدوین مواد و وسایل آموزشی که شامل مشخص کردن فعالیتهای یادگیری است.

3-اجرای برنامه.

                                        فعالیت        

مرحله

-مشخص کردن هدفهای برنامه ی درسی

-انتخاب محتوای برنامه ی درسی

-انتخاب راهبردهای یاددهی- یادگیری

آماده سازی رووس برنامه ی درسی:

-تهیه ی مواد درسی

-سازماندهی مواد درسی بر حسب دروس مختلف

-آزمایش مواد درسی جدید

تغییر و اصلاح برنامه، بر مبنای نتایج آزمایش-

تهیه و تدوین مواد و وسایل درسی:

-توزیع برنامه

-برقراری نظام اجرایی

-کارآموزی مدرسان

-تطبیق با نظام امتحانات کشوری

-همکاری با مسئولان اجرایی

-کنترل کیفیت

-بازنگری

 

اجرای برنامه:

+ نوشته شده در  چهارشنبه هجدهم اردیبهشت 1387ساعت 18:7  توسط م شریفات  |